A A A

Dzieciobójstwo

Dzieciobójstwo jest pojęciem prawniczym, pod którym rozumie się prze­stępstwo zabicia własnego dziecka przez matkę w czasie lub bezpośrednio po porodzie. Przestępstwo to zalicza się do tzw. przestępstw uprzywilejo­wanych, w których wobec sprawcy stosuje się stosunkowo łagodne sank­cje karne. Takie traktowanie dzieciobójstwa wywodzi się z czasów, kiedy kobieta rodząca nieślubne dziecko podlegała dyskryminacji w opinii pu­blicznej, a warunki materialne nie pozwalały samotnej matce na utrzyma­nie i wychowanie dziecka. Ustawodawstwa karne wielu krajów przyjmo­wały (i przyjmują nadal), że okoliczności te mogą — w chwili przyjścia dziecka na świat — wywoływać taki stan psychiczny, który doprowadza matkę do zabicia dziecka wbrew przyrodzonemu instynktowi macierzyńs­kiemu. Motywy, którymi kierowały się ustawodawstwa wobec dzieciobójstwa, zaliczając je do przestępstw uprzywilejowanych, stały się obecnie w wie­lu krajach nieaktualne. W wielu państwach, a zwłaszcza w ustrojach so­cjalistycznych, zniesiono jakiekolwiek różnice pomiędzy dzieckiem ślub­nym a nieślubnym, i to ostatnie korzysta z tych samych uprawnień. Sa­motna matka nie zostaje pozbawiona pracy i może zarobkować na utrzy­manie siebie i dziecka oraz korzysta ze wszystkich.Jiależnych jej świad­czeń ze strony ubezpieczeń społecznych i- instytucji powołanych do opieki nad matką i dzieckiem (płatne urlopy macierzyńskie, izby porodowe, szpi­tale, domy dziecka, żłobki, przedszkola itp); nie mogąc lub nie chcąc z jakichkolwiek powodów wychowywać sama dziecka, może bez więk­szych trudności oddać je na wychowanie do powołanych do tego specjal­nych instytucji (w Polsce — Państwowe Domy Dziecka). Ponadto uregulo­wanie sytuacji prawnej i materialnej samotnej matki i jej nieślubnego dziecka wpłynęło korzystnie na opinię publiczną i obecnie kobieta, z nie- ślubnym dzieckiem coraz rzadziej narażona jest na wstyd i pogardę oto­czenia. Zagadnienie szczególnego stanu psychicznego, który by w okresie po­rodu miał powodować tak znaczne zmniejszenie odpowiedzialności kobie­ty, również budzi zastrzeżenia. Poród jest czynnością fizjologiczną i jest co najmniej wątpliwe, ażeby mogła ona wywoływać stany zmniejszonej poczytalności, sprzeczne z naturalnym instynktem macierzyńskim. Liczne obserwacje porodów, a zwłaszcza porodów przebiegających prawidłowo — fizjologicznie, przeczą, ażeby takie stany się zdarzały. Nie można jed­nak wykluczyć, że ciężko przebiegający poród, zwłaszcza patologiczny, może wyjątkowo wyzwalać zaburzenia psychiczne (psychozy poporodo­we), które stawać się mogą przyczyną niepoczytalności. Motywy społeczno-ustrojowe dzieciobójstwa przestają być — jak wspomniano — aktualne, a fizjologia prawidłowo przebiegającego porodu wskazuje na to, -że poglądy o zmniejszeniu poczytalności kobiety nor­malnie rodzącej są nieuzasadnione. W tym stanie rzeczy dyskutowane by­wa pytanie, czy słuszne jest utrzymanie w kodeksie karnym specjalnego artykułu definiującego dzieciobójstwo, i to w postaci przestępstwa uprzy­wilejowanego. Mogą oczywiście zdarzać się przypadki, w których kobieta rodząca, podobnie jak każdy człowiek, z takich czy innych poważnych powodów znaleźć się może w stanie tak silnego wzburzenia (np. wsku­tek wyjątkowo ciężkich stosunków rodzinnych itp), że spowoduje śmierć dziecka. Zabójstwo człowieka pod wpływem silnego wzburzenia przewi­dziane jest w art. 148 § 2 i zagrożone jest karą więzienia do lat 10. Ustawodawca polski utrzymał jednak i słusznie — ze względów trady­cyjnych i humanitarnych — klasyczną definicję dzieciobójstwa, jako prze­stępstwa uprzywilejowanego. Podobnie postąpiono w wielu innych kra­jach. Słuszną jest również fzeczą, że w polskim kodeksie karnym nie za­węża się tej definicji wyłącznie do dzieci nieślubnych — jak to ma miej­sce w niektórych kodeksach państw zachodnich. Nie tylko kobieta ro­dząca dziecko nieślubne może znaleźć się w niezwykle trudnych warun­kach życiowych. Przestępstwo dzieciobójstwa określa kodeks karny następująco: Art. 149 k.k.: „Matka,-która zabija dziecko w okresie porodu pod wpły­wem jego przebiegu, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5". Udowodnienie przestępstwa z tego artykułu stawia przed medy­cyną sądową szereg ważnych zagadnień, które w rozwoju tej nauki ode­grały ważną rolę. Dochodzenie i udowodnienie zabójstwa dziecka oraz ustalenie okoliczności, w jakich ono nastąpiło, ma pierwszorzędne znacze­nie dla sądu. Badania sądowo-lekarskie w związku z dzieciohógstwem dotyczą: zwłok noworodka, dowodów rzeczowych, ewentualnie kobiety podejrzanej o dokonanie dzieciobójstwa.